IVF İlaç Rehberi: Kullanım, Dozaj ve Yan Etkiler
İnceleme:
tupbebek.com Editöryal Ekip
Kısa cevap: IVF'te ilaçlar dört iş görür: yumurtalıkları uyarmak, erken yumurtlamayı önlemek, yumurtaları son olgunluğa getirmek (tetik iğnesi) ve embriyo transferinden sonra rahim iç zarını desteklemek. Hangi ilacın hangi dozda kullanılacağına yaşınız, yumurtalık rezerviniz ve önceki yanıtınıza göre hekiminiz karar verir.
Bu rehber, ilaçlarınızı tanımanız, doğru uygulamanız ve hangi yan etkinin olağan, hangisinin acil olduğunu ayırt etmeniz için hazırlandı. Buradaki dozlar genel aralıklardır; kendi reçetenizin yerine geçmez.
4 ilaç grubu
Uyarım, baskılama, tetik, lüteal destek
Yaklaşık 9-12 gün
Tipik uyarım süresi (kişiye göre değişir)
Deri altı
İğnelerin çoğunun uygulama yolu
1. Gonadotropinler (FSH, FSH+LH)
Gonadotropinler, yumurtalıkta birden fazla folikülün (yumurta kesesi) aynı anda büyümesini sağlayan uyarım ilaçlarıdır. İçlerinde FSH (folikül uyarıcı hormon) ve bazılarında LH (luteinize edici hormon) etkisi bulunur. Laboratuvarda üretilen (rekombinant) ve idrardan saflaştırılan (üriner) türleri vardır.
medication Sık Kullanılan Gonadotropinler
Gonal-f, Puregon, Rekovelle (rekombinant FSH)
Kalem şeklinde, deri altına uygulanır. Folikül büyümesi ultrason ve gerektiğinde kan hormonlarıyla izlenir.
Menopur, Merional (hMG)
İdrardan elde edilen, hem FSH hem LH etkisi taşıyan ilaç. Genel IVF grubunda rekombinant FSH ile benzer sonuç verir.[2]
Fostimon (üriner FSH)
İdrardan saflaştırılmış FSH. Seçim; ilacın bulunabilirliği ve hekimin protokolüne göre yapılır.
Ticari adlar örnek amaçlıdır; Türkiye'de bulunabilirlik zamanla değişebilir.
Başlangıç dozu yaş, vücut ağırlığı, AMH ve antral folikül sayısına göre belirlenir. Beklenen yanıtı normal olanlarda günlük 150-225 IU yeterlidir; düşük yanıt beklenenlerde bile 300 IU'nun üzerine çıkmanın ek yarar sağladığı gösterilmemiştir.[2] Yüksek yanıt beklenenlerde (örneğin polikistik over sendromu) daha düşük doz, aşırı uyarım riskini (OHSS) azaltmaya yardım eder.[2]
2. GnRH Analogları
Bu ilaçlar, uyarım sırasında beynin erken bir LH dalgası göndermesini ve yumurtaların toplama gününden önce kendiliğinden çatlamasını önler. İki grubu vardır: agonistler önce kısa süreli bir hormon artışı (flare) yapar, sonra hipofizi baskılar; antagonistler ise saatler içinde doğrudan baskılar.[3]
biotech Agonist ve Antagonist Karşılaştırması
| Özellik | Agonist (uzun protokol) | Antagonist |
|---|---|---|
| Baskılama | Yavaş, yaklaşık 2 hafta | Hızlı, saatler içinde |
| Canlı doğum | Belirgin fark gösterilmemiş[3] | |
| OHSS riski | Daha yüksek | Daha düşük[3] |
Agonistler: Lucrin, Decapeptyl, Suprefact. Günlük deri altı iğne ya da uzun etkili (depo) iğne olarak kullanılır. Uzun protokolde genellikle önceki adet döngüsünün ikinci yarısında başlanır.
Antagonistler: Cetrotide, Orgalutran. Uyarımın ortasında, genellikle 5-6. günden itibaren eklenir ve tetik gününe kadar sürer. ESHRE, genel IVF grubunda benzer etkinlik ve daha yüksek güvenlik nedeniyle antagonist protokolünü önerir.[2]
3. Tetik İğnesi
Öncü foliküller yeterli büyüklüğe ulaştığında (çoğu merkezde birkaç folikülün 17-18 mm'yi geçmesi), yumurtaların son olgunlaşması için tetik iğnesi yapılır. Yumurta toplama genellikle bu iğneden 34-36 saat sonra planlanır. Bu yüzden tetik iğnesinin saati, tedavinin en önemli saatidir.
biotech Tetik Seçenekleri
Ovitrelle (rekombinant hCG)
Hazır kalem, standart doz 250 mikrogram, deri altına uygulanır.
Pregnyl (üriner hCG)
İdrardan elde edilen hCG. Rekombinant hCG ile gebelik ve OHSS oranları açısından fark gösterilmemiştir.[5]
GnRH agonist tetik (ör. Decapeptyl, Lucrin)
Yalnızca antagonist protokolünde kullanılabilir. OHSS riskini belirgin biçimde azaltır.[4]
GnRH agonist tetik, taze transfer yapılacaksa ve lüteal destek güçlendirilmezse canlı doğum olasılığını düşürür.[4] Bu nedenle en çok OHSS riski yüksek olanlarda, tüm embriyoların dondurulacağı döngülerde, yumurta dondurma ve yumurta bağışında tercih edilir.
4. Lüteal Faz Desteği (Progesteron)
IVF döngüsünde vücudun kendi progesteron üretimi çoğu zaman yetersiz kalır. Bu yüzden rahim iç zarını embriyoya hazırlamak için progesteron desteği verilir. Progesteronun, desteksiz döngüye göre gebelik sonuçlarını iyileştirdiği gösterilmiştir.[6]
Destek genellikle yumurta toplama gününün akşamı ile sonraki 3 gün arasında başlar ve en az gebelik testi gününe kadar sürer.[2] Test olumluysa birçok merkez desteği ilk 8-10 haftaya kadar sürdürür; ne kadar süre devam etmenin daha iyi olduğu konusunda kanıt sınırlıdır.
biotech Progesteron Uygulama Yolları
Östrojen (ör. Estrofem) progesteron değildir; daha çok dondurulmuş embriyo transferinde rahim iç zarını hazırlamak için kullanılır. Taze döngüde progesterona östrojen eklemenin ek yararı gösterilmemiştir.[6]
Sık görülen yan etkiler: göğüslerde hassasiyet, karında şişkinlik, yorgunluk ya da uyku hali, duygu dalgalanması. Vajinal ürünlerde akıntı ve hafif tahriş, iğnelerde enjeksiyon yerinde ağrı olabilir.
5. Enjeksiyon Tekniği ve Saklama
IVF iğnelerinin çoğu deri altına yapılır ve evde kendiniz uygulayabilirsiniz. İlk iğneyi hemşirenizin gözetiminde yapmanız, sonrakileri çok kolaylaştırır. Her ürünün hazırlanışı farklıdır; aşağıdaki adımlar genel çerçevedir, ayrıntı için ilacın prospektüsüne bakın.
biotech Adım Adım Deri Altı İğne
- Ellerinizi sabunla yıkayın. Buzdolabındaki ilacı, prospektüs izin veriyorsa birkaç dakika oda sıcaklığında bekletin; soğuk iğne daha çok acıtabilir.
- Kalemde dozu ayarlayın. Toz ilaçlarda (flakon) çözücüyü ekleyip çalkalamadan, hafifçe çevirerek karıştırın.
- Göbeğin 3-5 cm çevresindeki karın derisini seçin ve alkollü pamukla silip kurumasını bekleyin.
- Deriyi iki parmağınızla hafifçe tutun, iğneyi dik açıyla (zayıfsanız 45 derece) batırın ve ilacı yavaşça verin.
- Birkaç saniye bekleyip iğneyi çekin. Kanama olursa ovmadan pamukla hafifçe bastırın.
- İğneyi delinmez bir atık kutusuna atın. Bir sonraki iğnede yeri biraz değiştirin.
Saklama
- • Saklama koşulu ürüne göre değişir; kutu ve prospektüsteki bilgi esastır.
- • Çoğu gonadotropin kalemi açılmadan buzdolabında (2-8 °C) saklanır. Bazıları açıldıktan sonra belirli bir süre oda sıcaklığında durabilir.
- • Hiçbir IVF ilacı dondurulmaz. Buzdolabının dondurucuya yakın arka rafını kullanmayın.
- • İlaçları doğrudan güneş ışığından ve ısıdan uzak tutun.
Yan Etkiler ve Sık Sorulan Sorular
warning Hemen tedavi ekibinizi arayın
Aşağıdaki belirtiler yumurtalık aşırı uyarım sendromunun (OHSS) işareti olabilir. OHSS sık değildir ama ciddi seyredebilir; en çok tetik iğnesinden ve yumurta toplamadan sonraki günlerde görülür.[7]
- • Giderek artan karın şişliği veya şiddetli karın ağrısı
- • Bir günde 1 kilodan fazla kilo alma
- • Nefes darlığı
- • İdrar miktarında belirgin azalma
- • Geçmeyen bulantı veya kusma
Ekibinize ulaşamıyorsanız en yakın acil servise başvurun.
help Bir dozu atladım ya da geç yaptım, ne yapmalıyım?
Kendi başınıza çift doz yapmayın; durumu hemen tedavi ekibinize bildirin. Uyarım iğnelerinde tek bir gecikme çoğu zaman telafi edilebilir. Tetik iğnesi ise farklıdır: saatini kaçırdıysanız ya da yanlış saatte yaptıysanız bunu gecikmeden söyleyin, çünkü yumurta toplama saati buna göre planlanır.
help Hangi yan etkiler olağan kabul edilir?
Uyarım döneminde karında dolgunluk ve hafif kasık ağrısı, iğne yerinde kızarıklık veya morarma, baş ağrısı ve duygu dalgalanması sık görülür. Bunlar genellikle ilaçlar bittikten sonra geçer. Yukarıdaki kırmızı kutudaki belirtiler ise olağan değildir.
help Seyahatte ilaçları nasıl taşırım?
Buzdolabında saklanan ilaçları yalıtımlı bir çantada, buz aküsüne doğrudan değmeyecek şekilde taşıyın; donmaları ilacı bozar. Uçakta bagaja vermek yerine yanınızda tutun ve reçetenizin bir kopyasını bulundurun.
Kaynaklar
7 referans
- 1
Ata B, Bosch E, Broer S et al. (ESHRE Guideline Group). ESHRE guideline: ovarian stimulation for IVF/ICSI: an update in 2025. Human Reproduction (2026)
Klinik rehber
- 2
The ESHRE Guideline Group on Ovarian Stimulation, Bosch E, Broer S et al.. ESHRE guideline: ovarian stimulation for IVF/ICSI. Human Reproduction Open (2020)
Klinik rehber
- 3
Al-Inany HG, Youssef MA, Ayeleke RO et al.. Gonadotrophin-releasing hormone antagonists for assisted reproductive technology. Cochrane Database of Systematic Reviews (2016)
Sistematik derleme
- 4
Youssef MA, Van der Veen F, Al-Inany HG et al.. Gonadotropin-releasing hormone agonist versus HCG for oocyte triggering in antagonist-assisted reproductive technology. Cochrane Database of Systematic Reviews (2014)
Sistematik derleme
- 5
Youssef MA, Abou-Setta AM, Lam WS. Recombinant versus urinary human chorionic gonadotrophin for final oocyte maturation triggering in IVF and ICSI cycles. Cochrane Database of Systematic Reviews (2016)
Sistematik derleme
- 6
van der Linden M, Buckingham K, Farquhar C et al.. Luteal phase support for assisted reproduction cycles. Cochrane Database of Systematic Reviews (2015)
Sistematik derleme
- 7
Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Prevention and treatment of moderate and severe ovarian hyperstimulation syndrome: a guideline. Fertility and Sterility (2016)
Klinik rehber
tupbebek.com Editöryal Ekip
Bu rehber, Baş Editör Doç. Dr. Senai Aksoy liderliğindeki tupbebek.com Editöryal Ekip tarafından ESHRE kılavuzları ve Cochrane derlemeleri temel alınarak hazırlanmış ve gözden geçirilmiştir. Son gözden geçirme: Eylül 2026.
İlgili Sayfalar
Yasal Uyarı: Bu rehber yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tanı ve tedavi yerine geçmez. İlaç dozları ve protokoller kişiye göre değişir. Kendi başınıza ilaç başlamayın, bırakmayın veya doz değiştirmeyin; tüm kararlar için hekiminize danışın.