Histeroskopi Nedir? Rahim İçi Endoskopik Cerrahi Rehberi

Histeroskopi Nasıl Bir İşlemdir?

Histeroskopi, rahim ağzından ilerletilen ince bir kamerayla rahim boşluğunun incelenmesidir. İşlem sırasında boşluk sıvıyla genişletilir; rahim iç zarı (endometrium), tüp ağızları ve boşluğun şekli ekranda görülür. Karında kesi yapılmaz.

Ultrason, SIS veya HSG rahim içindeki bir sorunu düşündürebilir. Histeroskopi ise o bölgeyi doğrudan gösterir ve polip, yapışıklık ya da rahim boşluğuna uzanan miyom gibi bazı lezyonların aynı seansta tedavisine olanak verir. ASRM de infertilite araştırmasında rahim boşluğunun doğru değerlendirilmesini temel adımlardan biri sayar.

Tanısal ve Operatif Histeroskopi Farkı

Aradaki fark işlemin amacındadır: tanısal histeroskopi bakmak, operatif histeroskopi görülen sorunu düzeltmek için yapılır.

Tanısal işlem ince bir histeroskopla yapılır; bazı hastalarda anestezi gerekmez, bazılarında ağrı kontrolü veya sedasyon planlanır. Operatif işlemde kullanılan aletler, anestezi ve takip yapılacak müdahaleye göre değişir.

Histeroskopi Ne Zaman Yapılır?

Histeroskopi, rahim boşluğunu doğrudan görmeyi ya da orada bir sorunu düzeltmeyi gerektiren net bir gerekçe olduğunda yapılır. Amaç rahim içini “meraktan” görmek değil, tedavi kararını değiştirecek bir soruyu yanıtlamaktır. Başlıca durumlar şunlardır:

• Anormal uterin kanama: Ara kanama, uzamış adet veya menopoz sonrası kanamada klinik duruma göre ultrason, endometriyal örnekleme ve histeroskopi değerlendirilir. Özellikle menopoz sonrası kanamada yalnızca rahim içini görmek, gerekli doku örneklemesinin yerini tutmaz.
• Endometriyal polip şüphesi: Ultrason veya SIS’te (serumla rahim boşluğunu görüntüleme) odak lezyon görülürse tanı ve gerektiğinde çıkarma için düşünülebilir.
• Submüköz miyomlar: Rahim içine doğru büyüyen ve boşluğun yapısını bozan miyomların histeroskopik rezeksiyonu planlanabilir.
• Rahim içi yapışıklık şüphesi: Küretaj, enfeksiyon veya cerrahi sonrasında adetin belirgin azalması, kesilmesi ya da endometriumun ince görünmesi araştırma gerektirebilir. Yapışıklık saptanırsa açılması ayrıca değerlendirilir; ayrıntılar Asherman sendromu rehberindedir.
• Uterin septum (rahim içi perde): Önce 3D ultrasonla rahmin iç ve dış yapısı değerlendirilir. Septum doğrulanırsa, özellikle tekrarlayan düşük öyküsünde histeroskopik kesi ortak kararla düşünülebilir; yalnızca infertilite varlığında canlı doğuma katkısı kesin değildir.
• Spiral (RİA) sorunları: İpi muayenede görülemeyen ya da rahim duvarına gömülmüş spiral, doğrudan görülerek çıkarılabilir.
• Seçilmiş tüp bebek durumları: Yeterli ve normal rahim içi görüntülemesi bulunan kadınlarda tekrarlayan transfer başarısızlığı tek başına histeroskopi gerekçesi değildir. Önceki görüntüleme yetersizse veya rahim içi lezyon şüphesi sürüyorsa histeroskopi değerlendirilebilir.

Histeroskopiyle yalnızca rahim boşluğuna uzanan (submüköz) miyomlar çıkarılabilir; ağırlıklı olarak rahim kas tabakasında yer alan miyomlarda farklı bir cerrahi yaklaşım gerekebilir. ASRM kılavuzuna göre submüköz miyomun histeroskopik çıkarılması klinik gebelik oranını artırabilir; düşük ve canlı doğum üzerindeki etkisi için kanıt yetersizdir. (B - güçlü kanıt)

Histeroskopi Nasıl Yapılır?

İşlemin nasıl yapılacağı, yalnızca bakmak mı amaçlandığına, yoksa aynı seansta bir tedavi de planlanıp planlanmadığına göre değişir.

Basit bir ofis histeroskopisinde ince kamera (histeroskop) vajinal yoldan rahim ağzına, oradan rahim içine ilerletilir. Rahim boşluğu sıvıyla genişletilir; endometrium, tüp ağızları ve olası lezyonlar ekranda incelenir. Polip, uygun bir submüköz miyom, yapışıklık veya perde için tedavi planlanmışsa işlem daha kapsamlıdır ve anestezi gerekebilir. Aynı seansta tedavi, ancak önceden planlanmış ve onamı alınmışsa yapılır.

İşlem çoğunlukla adet kanaması bittikten sonraki ilk günlerde planlanır; rahim iç zarı inceyken boşluk daha net görülür. İşlemden önce:

• Bu zamanlama gebeliği tek başına dışlamadığı için gebelik olasılığı ayrıca kontrol edilir.
• Aktif pelvik enfeksiyon dışlanır.
• Gerekirse ağrı kontrolü için lokal anestezi, sedasyon veya genel anestezi planlanır.

ACOG da histeroskopiyi rahim içindeki sorunları hem tanımak hem de tedavi etmek için kullanılabilecek bir işlem olarak tanımlar.

Riskler ve Güvenlik

Histeroskopi çoğu hastada güvenle uygulanır; yine de risksiz değildir ve risk, işlemin türüne ve kapsamına göre değişir. Tanısal işlem ile geniş tabanlı submüköz miyom çıkarımı aynı risk düzeyinde değildir. Bu nedenle “histeroskopi basit bir işlemdir” demek kadar “mutlaka yapılmalıdır” demek de eksik olur.

• Kramp ve lekelenme: İşlemden sonraki birkaç gün adet sancısına benzer kramp veya az miktarda lekelenme olağandır.
• Enfeksiyon: Seyrek görülür.
• Rahim duvarının zedelenmesi (perforasyon): Seyrek görülür; oluşursa duruma göre izlem veya tedavi gerekir.
• Belirgin kanama: Seyrektir; daha kapsamlı cerrahide daha çok önem kazanır.
• Sıvı yüklenmesi ve elektrolit bozukluğu: Operatif işlemlerde rahmi genişletmek için kullanılan sıvı dolaşıma fazla emilebilir. Bu yüzden işlem boyunca sıvı dengesi izlenir.
• Anesteziye bağlı sorunlar: Kullanılan anestezinin türüne göre değişir.
• Yeni yapışıklık: Özellikle rahim iç yüzeyini geniş etkileyen operatif işlemlerden sonra gelişebilir.

İşlemden sonra kanama artarsa, ağrı şiddetlenirse, ateş veya kötü kokulu akıntı olursa gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir.

İyileşme ve Transfer Planı

Tanısal (ofis) histeroskopiden sonra çoğu kadın aynı gün ya da ertesi gün olağan yaşamına döner. Operatif histeroskopide iyileşme, yapılan müdahalenin boyutuna bağlıdır. Kanama, günlük yaşam ve ilk adetle ilgili ayrıntılar aşağıdaki soru-cevap bölümündedir.

Transfer veya gebelik planı ise yapılan işleme göre değişir:

• Yalnızca tanısal işlem yapıldıysa: Komplikasyon yoksa çoğu hastada uzun bir bekleme gerekmez; zamanlama transfer planına göre belirlenir.
• Küçük polip çıkarıldıysa: Sabit bir bekleme süresi yoktur; rahim boşluğunun görünümü, patoloji sonucu ve tedavi planı birlikte değerlendirilir.
• Submüköz miyom veya septum cerrahisi yapıldıysa: İyileşme ve kontrol gereksinimi işlemin kapsamına göre belirlenir. Septum kesisinden sonra ASRM, zayıf kanıta dayanan bir öneriyle, fertilite tedavisine 1–2 ay içinde geçilebileceğini belirtir.
• Geniş rahim içi yapışıklık (Asherman) açıldıysa: Yapışıklığın yeniden oluşup oluşmadığı, gerektiğinde kontrol histeroskopisiyle değerlendirilir; transfer zamanı buna göre planlanır.

Transfer zamanını takvimden çok, işlem sırasında ne yaptığımız belirler. Küçük bir polip çıkarılmasıyla geniş bir yapışıklığın açılması aynı şekilde değerlendirilmez; gerektiğinde sonraki ultrason veya SIS sonucunu da görmeden transfer planlamam.

Dr. Aksoy’a en sık sorulan sorular

Bu bölümdeki yanıtlar Doç. Dr. Senai Aksoy’a aittir.